Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, ayaa ku baaqay in Soomaaliya loo sii wado taageerada caalamiga ah, iyadoo dhammaadka bishan Oktoobar la soo afjarayo hawlgalkii siyaasadeed ee hay’addaasi ka waday dalka muddo ka badan 13 sano.
War-saxaafadeed Isniintii lagu baahiyay afhayeenka Xoghayaha Guud, Stéphane Dujarric, ayaa lagu xaqiijiyay in Hawlgalka Kaalmada Ku-meelgaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS) uu si rasmi ah u soo afjari doono hawlihiisa 31-ka Oktoobar 2026, kaddib markii la dhammaystiro hannaanka kala-guurka ee labada sano socday, kaas oo ay ku heshiiyeen Qaramada Midoobay iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Guterres ayaa ku tilmaamay tallaabadan marxalad muhiim ah oo Soomaaliya ugu gudbayso in ay si weyn ula wareegto mas’uuliyadda nabad-dhisidda, maamulka dalka iyo dib-u-dhiska hay’adaha dowliga ah. Waxa uu ammaanay adkaysiga iyo dadaalka shacabka Soomaaliyeed, isaga oo xusay horumarka laga sameeyay dib-u-dhiska hay’adaha qaranka iyo soo celinta xasilloonida kaddib tobannaan sano oo colaado iyo burbur dowladeed ay dalka ka jireen.
Xiritaanka hawlgalkan ayaa ku salaysan qaraarrada Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigoodu yahay 2753 ee sannadkii 2024 iyo 2809 ee sannadkii 2025, kuwaas oo dhigayay in si tartiib-tartiib ah mas’uuliyadaha hawlgalka loogu wareejiyo hay’adaha dowladda Soomaaliya iyo hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay.
Hawlgalkan ayaa soo afjaraya joogitaankii joogtada ahaa ee hawlgalka gaarka ah ee siyaasadeed ee Qaramada Midoobay, kaas oo Soomaaliya ka bilowday bishii Juun 2013, markii la aas-aasay Hawlgalka Kaalmada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOM).
Hawlgalkaas waxaa beddelay UNTMIS bishii Nofeembar 2024, iyadoo la dejiyay qorshe lagu dhimayo mas’uuliyadaha hawlgalka, loona wareejinayo hay’adaha Soomaaliyeed iyo qaybaha kale ee Qaramada Midoobay.
Xoghayaha Guud ayaa caddeeyay in dhammaadka hawlgalka siyaasadeed uusan ka dhignayn in Qaramada Midoobay ay gebi ahaanba ka baxayso Soomaaliya.
Waxa uu sheegay in hay’adaha iyo barnaamijyada Qaramada Midoobay ay sii wadi doonaan shaqadooda, iyaga oo la kaashanaya dowladda Soomaaliya, Midowga Afrika iyo saaxiibbada kale ee caalamka.
Guterres ayaa beesha caalamka ugu baaqay inay sii waddo taageerada lagu xoojinayo hay’adaha qaranka, ilaalinta xuquuqda aadanaha, dhiirrigelinta wadahadal siyaasadeed loo dhan yahay iyo dib-u-heshiisiinta, si loo adkeeyo guulaha laga gaaray nabad-dhisidda Soomaaliya.
Waxa uu sidoo kale ka digay in khatarta kooxda Al-Shabaab ay weli tahay caqabad weyn oo hortaagan amniga dalka, isaga oo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii socoshada taageerada amniga ee caalamiga ah, si Soomaaliya ay si tartiib-tartiib ah ula wareegto mas’uuliyadda buuxda ee sugidda amnigeeda.
Soomaaliya ayaa weli wajahaysa dagaal daba dheeraaday oo ay kula jirto Al-Shabaab, khilaafaad siyaasadeed oo la xiriira maamulka iyo doorashooyinka, baahiyo bani’aadannimo iyo caqabado ka jira dib-u-dhiska hay’adaha dowladda.
Muddo ka badan 13 sano, hawlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay ayaa door muhiim ah ka qaatay taageeridda nidaamka federaalka, horumarinta dastuurka, geeddi-socodka doorashooyinka, dib-u-heshiisiinta siyaasadeed iyo isku-dubbaridka xiriirka dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo saaxiibbada caalamka.
Guterres ayaa sidoo kale u mahadceliyay wakiilladii gaarka ahaa ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya soo maray, shaqaalaha Soomaaliyeed iyo kuwa caalamiga ah ee hawlgallada ka soo shaqeeyay, isaga oo xusay duruufaha amni ee adag ee ay ku shaqaynayeen.
Waxa uu xusuus gaar ah u sameeyay shaqaalaha Qaramada Midoobay ee naftooda ku waayay iyaga oo dalka u adeegaya.
Ugu dambayn, Xoghayaha Guud ayaa mar kale xaqiijiyay in Qaramada Midoobay ay ka go’an tahay taageeridda dadaallada ay Soomaalidu hoggaaminayso ee lagu dhisayo nabad waarta, xasillooni iyo barwaaqo.
Dhammaadka hawlgalka 31-ka Oktoobar ayaa Soomaaliya u noqonaya marxalad cusub oo xiriirka ay la leedahay Qaramada Midoobay, iyadoo mas’uuliyadda arrimaha siyaasadda iyo maamulka ay si isa soo taraysa ugu wareegayso hay’adaha qaranka.
From the comments